آخرین اخبار

کانال تلگرام

telegram2
خانه / اخبار ویژه / معیارهای انتخاب دوست در دانشگاه

معیارهای انتخاب دوست در دانشگاه

ارسال شده توسط عارف از خراسان

ای بسا ابلیس آدم‌روی هست / پس به هر دستی نباید داد دست
سیدنا علی‌بن‌ابیطالب رضی‌الله‌عنه می‌فرمایند: «فقد الأحبه غربه»؛ انسان بی‌دوست «غریب» است.
دوست و رفیق در شکل‌گیری شخصیت افراد نقش بسیار مهمی دارد؛ زیرا حالات و اقوال و افعال انسان به سرعت تحت تاثیر همنشین قرار می‌گیرد. فراوان‌اند کسانی که به‌خاطر داشتن دوستان نااهل و کم‌خرد دچار خسارت‌های جبران‌ناپذیر شده‌اند و بالعکس، چه انسان‌هایی که در اثر همنشینی با دوستان پاک و صادق و دانا از انحراف و فساد نجات یافته‌اند. دوست خوب می‌تواند هم در دنیا و هم در آخرت یار و مددکار انسان باشد؛ چنان‌که اهل جهنم از نبود آن در قیامت رنج می‌برند و می‌گویند: « فَمَا لَنَا مِنْ شَافِعِینَ*وَلَا صَدِیقٍ حَمِیمٍ» [الشعراء: ۱۰۰ -۱۰۱] منزلت دوست چنان والاست که حتی دوزخیان نیز پیش از خویشاوند دلسوز و مهربان، از او کمک می‌طلبند و او را صدا می‌زنند. خداوند از زبان دوزخیان می‌گوید: «ما را شفیعانی نیست و نه دوستی مهربان». پس به خاطر نقش مهمی که یک دوست در سرنوشت انسان دارد و موجبات سعادت یا شقاوت انسان را فراهم می‌کند باید در انتخاب آن کمال دقت نظر را به خرج داد.
پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله‌سلم در باب اهمیت گزینش دوست خوب می‌فرمایند: «المَرءُ عَلى دینِ خَلیلِهِ، فَلیَنظُر أحَدُکُم مَن یُخالِلُ»؛ انسان به دین دوستش است؛ پس هر یک از شما بنگرد که با چه کسی دوستی می‌کند.
یک دوست خوب باید از ویژگی‌های اخلاقی و رفتاری و فکری خاصی برخوردار باشد تا سزاوار محبت‌ورزیدن و دوستی باشد. به‌طور نسبی دوست خوب باید این خصوصیات را داشته باشد و جهت کلی زندگی او نیز به سمت و سوی این ویژگی‌ها و جنبه‌های مثبت باشد.
خصوصیات یک دوست خوب از منظر قرآن
۱- ایمان و پارسایی؛ ایمان و پارسایی از ویژگی‌های مهم یک دوست است، زیرا انسان موحدی که دین را با جان و وجود پذیرفته و به وجود بهشت و جهنم اعتقاد دارد و از زوال دنیا و بقای جهان آخرت نیز آگاه است، به‌خوبی می‌داند تنها از راه عبودیت و بندگی است که می‌تواند سعادت دو جهان را کسب نماید.
قرآن شریف در این رابطه آیات گوناگونی دارد که در ضمن آنها، مردم و مؤمنان را از برقرارکردن پیوند دوستی و مودت با کافران و مشرکان و منافقان برحذر می‌دارد؛ «لا یَتَّخِذِ المُومِنُونَ الکافِرینَ أَولِیاءَ مِن دُونِ المُومِنینَ وَ مَن یَفعَل ذلِکَ فَلَیسَ مِنَ اللهِ فی شَیءٍ اِلا أَن تَتَّقُوا مِنهُم تُقیهً وَ یُحَذِّرُکُمُ اللهُ نَفسَهُ وَ اِلَی اللهِ المَصیر» [آل عمران: ۲۸] (افراد باایمان نباید به‌جای مؤمنان، کافران را دوست و سرپرست خود انتخاب کنند و هرکس چنین کند هیچ رابطه‌ای با خدا ندارد.)
دوست خوب باید در همۀ امور، خدا و رضایت خدا را مدنظر داشته باشد. رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم می‌فرمایند: «خیرُ إخْوانِکَ مَن أعانَکَ على طاعهِ اللّه ِ، و صَدَّکَ عن مَعاصِیهِ ، و أمَرَکَ برِضاهُ.» (بهترین برادرانت کسی هستند که تو را در پیروی از خدا یاری کنند، از نافرمانی او بازدارد و به خشنود ساختن او فرمان دهد.)
در واقع قرآن در اینجا یک درس مهم سیاسی اجتماعی به مسلمانان می‌دهد و آن این است که هرگز بیگانگان را به‌عنوان دوست و حامی خود نپذیرید. تاریخچه استعمار گویای آن است که ظالمان استعمارگر همیشه در لباس دوستی و دلسوزی و اظهار محبت ظاهر شده و در نهایت بر آن جامعه تاخته و هر چه بوده به یغما برده‌اند.
۲- احترام به مقدسات و مسائل دینی؛ «یا أیهَا الَّذِینَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا الَّذِینَ اتَّخَذُوا دِینَکُمْ هُزُوًا وَلَعِبًا مِنْ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتَابَ مِنْ قَبْلِکُمْ وَالْکُفَّارَ أَوْلِیاءَ … وَإِذَا نَادَیتُمْ إِلَى الصَّلَاهِ اتَّخَذُوهَا هُزُوًا وَلَعِبًا» [مائده: ۵۷ـ ۵۸] (ای کسانی که ایمان آورده‎اید! افرادی که ایین شما را به باد استهزا و بازی می‌گیرند ـ از اهل کتاب و مشرکان ـ ولی و دوست خود انتخاب نکنید… آنها هنگامی که (اذان می‎گویید و مردم را) به نماز فرامی‎خوانید، آن را به مسخره و بازی می‎گیرند.)
۳- راستگویی؛ «یا أیهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَکُونُوا مَعَ الصَّادِقِینَ» [توبه: ۱۱۹]؛ (ای کسانی که ایمان آورده‎اید! از (مخالفت فرمان) خدا بپرهیزید و با صادقان باشید.)
۴- دوستی دوطرفه؛ اگر انسان قصد دوستی با کسی را دارد، باید ببیند که آیا طرف مقابل هم متمایل به این دوستی هست یا نه؟ «هَا أَنْتُمْ أُوْلَاءِ تُحِبُّونَهُمْ وَلَا یحِبُّونَکُمْ» [آل‌عمران: ۱۱۹] (شما کسانی هستید که آنها را دوست می‎دارید، اما آنها شما را دوست ندارند.)
آری، اگر دوستی یک‌طرفه باشد، باعث ذلت و خواری می‎گردد و هرگز برای انسان سودمند نخواهد بود.
آنها که در معاشرت و دوستی حق دیگران را به‌طور کامل رعایت کنند و کمترین تعدی بر دوستان خود روا ندارند، کم‌اند. تنها کسانی می‌توانند حق دوستان و آشنایان را به‌طور کاملاً عادلانه ادا کنند که از سرمایۀ ایمان و عمل صالح بهره کافی داشته باشند.
۵- دورو نبودن؛ «وَإِذَا لَقُوکُمْ قَالُوا آمَنَّا وَإِذَا خَلَوْا عَضُّوا عَلَیکُمْ الْأَنَامِلَ مِنْ الغَیظِ» [آل‌عمران: ۱۱۹] (و هنگامی‌که شما را ملاقات می‎کنند، (به دروغ) می‎گویند: ایمان آورده‎ایم، اما هنگامی که تنها می‎شوند، از شدتِ خشم بر شما، سر انگشتان خود را به دندان می‎گزند.)
۶- خیرخواه بودن؛ «یا أیهَا الَّذِینَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا بِطَانَهً مِنْ دُونِکُمْ لَایأْلُونَکُمْ خَبَالًا وَدُّوا مَاعَنِتُّمْ» [آل‌عمران: ۱۱۸] (ای کسانی که ایمان آورده‎اید! محرم اسراری از غیر خود انتخاب نکنید؛ آنها از هرگونه شر و فسادی درباره‎ شما کوتاهی نمی‎کنند. آنها دوست دارند شما در رنج و زحمت باشید.)
۷- خوش‌اخلاقی؛ یکی از دستورهای دین مبین اسلام، خوش‌اخلاقی با دیگران است که جایگاه بسیار والایی را داراست. خوش‌اخلاقی هم دوستی‌ها را پایدار می‎سازد و هم در جذب دیگران به سمت خود تأثیر فوق‌العاده‎ای دارد. «ادْفَعْ بِالَّتِی هِی أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِی بَینَکَ وَبَینَهُ عَدَاوَهٌ کَأَنَّهُ وَلِی حَمِیمٌ» [فصلت: ۳۴] (بدی را با نیکی دفع کن، ناگاه (خواهی دید) همان کسی که میان تو و او دشمنی می‌کند، گویی دوستی گرم و صمیمی است.] در مقابل، تحمل‌نکردن دیگران و تندخو بودن، باعث می‎شود آنان از اطراف انسان پراکنده شوند؛ حتی اگر انسان، بهترین مخلوقات و پیامبر باشد؛ «فَبِمَا رَحْمَهٍ مِنْ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَلَوْ کُنْتَ فَظًّا غَلِیظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِکَ» [آل‌عمران: ۱۵۹] (به (برکت) رحمت الهی، در برابر آنان (مردم) نرم (و مهربان) شدی و اگر خشن و سنگدل بودی، از اطراف تو پراکنده می‎شدند.)
۸ـ داشتن آگاهی و بینش صحیح در همۀ امور، به‌ویژه در امور سیاسی؛ آگاهی و بینش چراغ راه و جهت‌دهندۀ حرکت است و چه زیباست که دو همراه در مسیر زندگی از پرتو فیض وجود یکدیگر بهره‌مند شده و پابه‌پای یکدیگر گام بردارند و در این مسیر خود را از انحرافات مصون و وجودشان را از آفات بیمه سازند. گرایش سیاسی و اجتماعی افراد در انتخاب آنها به‌عنوان یک دوست نقش مهمی را ایفا می‌کند.
۹ـ حریص نبودن به دنیا؛ برخی به اشتباه چنین پنداشته‌اند که دنیا به‌کلی ناپسند و مذموم است. اما نخست باید دید منظور از دنیا چیست و چه بخشی از آن پسندیده و کدام قسمت آن مذموم است؟ و چرا؟ حقیقت امر این است که اگر منظور از دنیا، این جهان مادی و به اصطلاح همین سرای طبیعت است؛ به تأکید باید گفت دنیا به خودی خود نه‌تنها بد نیست بلکه به فرمودۀ پیامبر گرامی اسلام «مزرعه آخرت» است. دنیا بستر خوبی برای تحصیل کمال و رسیدن انسان به مقامات بلند انسانیت است.
اما آنچه در مذمت دنیا آمده، در واقع درباره دنیایی است بی‌هدف و بی‌نتیجه، و یا دنیایی که خودش هدف آدمی قرار گیرد. «لاخَیرَ فی دُنیا لا تَدَبُّرَ فیها»؛ دنیایی که در آن فکر و اندیشه نباشد و هدف والایی از آن تعقیب نشود، خیری در آن نیست. قرآن کریم می‌فرماید: «وَ مَا الحَیوهُ الدُّنیا اِلاّ مَتاعُ الغُروُر» [آل عمران: ۱۸۵] مفهوم این سخن قرآنی آن است که دنیا وسیله و ابزاری برای فریبکاری خود و دیگران است.
از طرفی از آنجا که دوستی‌های شایسته به دنیا محدود نمی‌شود و ارزش و نتیجه نهایی دوستی برای مؤمنان در آخرت گرفته می‌شود لذا برادران مؤمن باید دوستانی را برای خود انتخاب کنند که حریص به دنیا نباشند. روشن است کسانی که حریص به دنیا باشند و بالاترین آرزوی‌شان رسیدن به امور دنیوی باشد بالاخره در جایی که ادامۀ دوستی با منافع دنیوی آنها منافات داشته باشد از دوستی دست برداشته و ما را رها می‌کنند. اینان در طلب دنیا حد و مرزی نمی‌شناسند؛ همان‌گونه که در حدیث شریف آمده است: «مَنهُومانِ لا یَشبَعانِ؛ طالِبُ عِلمٍ وَطالِبُ دُنیا» (دو شخص‌اند که سیری ندارند؛ طالب علم، و طالب دنیا.)
۱۰ـ بی‌اعتنایی به دنیا؛ توجه به دنیا چه در قالب کسب مقامات و مراتب و درجات عالیۀ دنیا و چه در شکل ثروت‌اندوزی و رفاه‌طلبی و دوستی زر و زیور بستگی به مراتب ایمان هر شخصی دارد. یعنی به هر انداره که انسان از ایمان بالاتری برخوردار باشد نسبت به جاه و مقام دنیا و زراندوزی بی‌اعتناتر و دنیا در چشم او حقیرتر خواهد بود و تنها در حد وظیفه و انجام مسئولیت به آن می‌پردازد.
انسان مؤمن گرچه از نعمت‌های خدادادی و مواهب الهی که از راه حلال به‌دست آمده باشد در حد ضرورت بهره‌برداری می‌کند و شکر آنها را نیز با استفادۀ درست از آنها به‌جا می‌آورد، اما همواره در نظر او، ماوراء طبیعت و کسب معارف دینی و خودشناسی بزرگ‌تر و ارزشمندتر از آن است که زخارف (چیزهای بی‌ارزش) دنیا توجهش را از آن منحرف و به‌سوی خود جلب کند.
قرآن مجید در یک قانون کلی همۀ مؤمنین را با هم دوست و برادر می‌داند و انتظار دارد، نگاه مؤمنین به همدیگر از همین منظر باشد؛ «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَهٌ» پس با توجه به این آیه همۀ مؤمنین با همدیگر دوست و برادر هستند، و باید برای پیشرفت در امور دنیوی و اخروی خود کمک‌حال همدیگر باشند.
خلاصه اینکه اگر در انتخاب دوست دقت نکنیم، موجب افسوس در روز قیامت می‌شود. در قرآن از قول دوزخیان آمده است: «یا وَیلَتى لَیتَنِی لَمْ أَتَّخِذْ فُلاناً خَلِیلاً»؛ (ای وای بر من، کاش فلان (شخص گمراه) را دوست خود انتخاب نمی‌کردم.]

عواملی که تعداد دوستان را زیاد می‌کنند عبارتند از:
۱- بخشندگی و سخاوت؛
۲- صبر و بردباری؛
۳- عطوفت و مهربانی؛
۴- گذشت و چشم‌پوشی از خطاها؛
۵- عدم توقع [ خواه بجا باشد یا نابجا]؛
۶- خوش‌خلقی و نرم‌خویی؛
۷- تواضع و فروتنی؛

در پایان ذکر چند نکته را ضروری می‌دانم:
۱- مهمتر از دوست‌یابی، ازدست‌ندادن دوست است. عوامل که دوستی را بر هم می‌زند؛ بی‌احترامی، شوخی زیاد، فخرفروشی، بحث و جدل، حسادت.
۲- سعی کنید اسرار خود را حتی به دوست صمیمی‌تان هم نگویید.
۳- با کسی دوستی کنید که طالب دوستی شما باشد و از تحمیل دوستی خود بر دیگران اجتناب کنید.
۴- برای رشد خود با دوستان بهتر از خود ارتباط داشته باشید و برای رشد دیگران از ارتباط با کسانی که ضعف در ایمان دارند پرهیز نکنید.
هیچ قومی را که ایمان به خدا و روز رستاخیز دارند نمی‌یابی که با دشمنان خدا و رسول‌اش دوستی کنند… آری در یک دل دو محبت متضاد نمی‌گنجد و باایمان واقعی کسی‌ست که با دوستانی رفاقت می‌کند که در خط خدا و رسول او باشند.

*مقالۀ ارائه‌شده در دیدار سراسری دانشجویان اهل‌سنت کشور با علما و اندیشمندان/ اسفند ۱۳۹۷

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.