آخرین اخبار

کانال تلگرام

telegram2
خانه / اخبار ویژه / آیا حضرت عثمان دنبال «خویشاوند پروری» بود؟!

آیا حضرت عثمان دنبال «خویشاوند پروری» بود؟!

صلهٔ رحم و حفظ رابطهٔ خویشاوندی از تعلیمات مهم دین اسلام است. محبت و دوستى با خویشاوندان از صفات برجستهٔ پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وسلم بوده است.رسیدگى به مشکلات خویشاوندان و در صورت لزوم کمک به آن‌ها عبادت محسوب مى‌شود؛ خصوصا اگر فرد توان مالى داشته باشد و خویشاوندانش نیازمند باشند.

خلیفه راشد حضرت عثمان‌بن‌عفان رضی‌الله‌عنه نیز به دوستی با خویشاوندان معروف بود. ایشان عملا این صفت پیامبر را الگو و اسوه خویش قرار داده بود. باتوجه به اینکه توانایی مالی داشت، از کمک مالى به خویشاوندان دریغ نمى‌کرد. حضرت عثمان رضی‌الله‌عنه در دوران پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وسلم علاوه بر تجهیز و فراهم‌کردن مایحتاج لشکر اسلام و کمک به عموم فقرای صحابه، به خویشاوندان خویش نیز توجه مضاعف داشت. ایشان پس از پیامبر اکرم در زمان خلافتش نیز از رسیدگى و توجه به خویشاوندانش غافل نبود.

دشمنان حضرت عثمان در دوران خلافتش که عینک بدبینى و حسد و کینه به چشم زده بودند، ارتباط وی با خویشاوندانش را «خویشاوندسالاری» و «خویشاوندپروری» قلمداد می‌کردند و با قضاوت‌های غیرمنصفانه، ایشان را حاکمى «اقربا‌پرور» معرفی می‌کردند. آنانا در زمینۀ ترویج این بهتان و تهمت بسیار تلاش می‌کردند تا اذهان عموم را نسبت به خلیفۀ راشد بدگمان کنند.

حضرت عثمان رضی‌الله‌عنه در پاسخ به تهمت‌های مخالفان و مغرضان خویش به همین مقدار بسنده می‌کرد که اگر کمکی به خویشاوندانش می‌کند از اموال شخصی خودش است و نه از بیت‌المال، و اسوه و الگویش در این مورد پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وسلم است. (تاریخ طبرى ۵/ ٣۵۶)

بر خلاف ادعای برخی‌ها دوستى حضرت عثمان با خویشاوندان هیچ‌گاه منجر به خویشاوندسالارى و گماشتن خویشاوندان ناتوان بر مناصب رسمى نشد، بلکه معیار ایشان در تعیین امیران و والیان، صلاحیت و توانایى هرکدام بود و از بکارگیرى افراد ناتوان اجتناب مى‌کرد.

محمدبن‌ابی‌حذیفه یکی از نزدیک‌ترین افراد به حضرت عثمان، یک مرتبه از ایشان تقاضای منصب کرد، حضرت عثمان از اعطای منصب به او امتناع ورزید و فرمود: اگر صلاحیت آن را می‌داشتی قطعا تو را استخدام می‌کردم، ولی صلاحیت آن را نداری. اگر عثمان رضی‌الله‌عنه نزدیکانش را بدون درنظرداشتن توانایی و صلاحیت استخدام می‌کرد، قطعا تقاضای یکی از نزدیک‌ترین افراد به خود را رد نمی‌کرد.

نگارندهٔ «البدایه والنهایه» به نقل از حضرت علی رضی‌الله‌عنه نقل کرده است: «لا یولّی (عثمان) إلا رجلا سویا عدلا وقد ولّى رسول الله صلى الله علیه وسلم عتاب بن أسید على مکه وهو ابن عشرین سنه وولّى أسامه بن زید بن حارثه وطعن الناس فی إمارته فقال: إنه لخلیق للإماره».

ترجمه: عثمان افرادى عادل و توانمند را والى تعیین مى‌کرد. پیامبر صلى‌الله‌علیه‌وسلم عتاب‌بن‌أُسید را والی مکه کرد، درحالى‌که بیست سال سن داشت، و اسامه‌بن‌زید را به‌عنوان امیر لشکر تعیین کرد و برخى به امارتش ایراد گرفتند، اما آن‌حضرت در پاسخ‌شان فرمودد: او صلاحیت امارت را دارد.

این سخن حضرت على پاسخ کسانی‌ست که نسبت به بکارگیرى نیروهاى جوان به‌عنوان والى توسط حضرت عثمان رضی‌الله‌عنه اعتراض داشتند و معتقد بودند که این جوانان و مخصوصا جوانان اموی فاقد اهلیت و صلاحیت هستند.

اگر نگاهی به والیان حضرت عثمان بیندازیم می‌بینیم که از مجموع بیست‌وشش والى حضرت عثمان، فقط شش نفر از بنی‌امیه بودند. این شش نفر نیز هم‌زمان والی نبودند. مثلا پس از برکناری ولیدبن‌عقبه، سعیدبن‌عاص جایگزین شد، هنگام شهادت حضرت عثمان، سعیدبن‌عاص نیز برکنار شده بود. هنگام وفات حضرت عثمان از مجموعه بیست‌وشش نفر فقط سه نفر از بنی‌امیه یعنی حضرت معاویه، عبدالله‌بن‌أبی‌السرح و عبدالله‌بن‌عامربن‌کریز به‌عنوان والیان اموی حضرت عثمان فعالیت می‌کردند.

این درحالی‌ست که تعداد والیانی که پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وسلم در حیات مبارکش از بنی‌امیه تعیین کردند به چهار نفر می‌رسید، آن‌هم زمانی که اسلام در مرزهای جزیرهالعرب محصور بود. آیا قبیلۀ بزرگ و مهم بنی‌امیه پس از گسترش مرزهاى اسلام که در این گسترش آنان نیز به دلیل جایگاه مهم خودشان نقش داشتند، حق سه یا چهار والى را نداشتند؟!

واقعیت این است که والیان اموی و والیان جوان حضرت عثمان مثل بقیۀ والیانش افرادى باصلاحیت و توانمند بودند و توانمندى خودشان را در تمامى میادین اثبات کردند.

حضرت علی رضی‌الله‌عنه در همان زمان به این اتهام دشمنان نسبت به حضرت عثمان پی برد و با صراحت به دفاع از خلیفه راشد پرداخت و تا زمان شهادت حضرت عثمان به عنوان مشاور و مدافع ایشان باقی‌ ماند. [اقتباس و ترجمه از کتاب‌های «معاویه بن أبی سفیان» و «تیسیر الکریم المنان فی سیره عثمان بن عفان»/ نوشته دکتر على صلابى]

سنی آنلاین

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.